Mersin’den Nitelikli Bir Restorasyon Örneği:

MERSİN’DEN NİTELİKLİ BİR RESTORASYON ÖRNEĞİ:
BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ TARSUS GÖZLÜKULE KAZILARI ARAŞTIRMA MERKEZİ
Gözlükule Höyüğü tabakalaşmasında araştırmalar sonucu ulaşılan ilk köy günümüzden 9 bin yıl öncesine tarihleniyor. Bu köy zamanla büyüyüp genişliyor ve binlerce yıl sonra insan yerleşiminin kesintisiz devam ettiği Tarsus’un ilk yerleşimi olarak karşımıza çıkıyor. Gözlükule Höyüğü’nde ilk arkeolojik çalışmalar 1930’lu yıllarda Amerikalı bir ekip tarafından başlamış, günümüzde ise bu alandaki arkeolojik çalışmaları Boğaziçi Üniversitesi sürdürmekte.
Tarsus Çırçır Fabrikası 19. yy.da Çukurova’da artan pamuk üretimine paralel olarak açılan ilk endüstri yapılarından biri. 19. yy.ın ikinci yarısında İngilizler tarafından inşa ediliyor, 1980’lere kadar işlevini koruyor. Sonrasında bir süre depo olarak kullanılıyor ve terk ediliyor. Fabrika çalıştığı yüz yılı aşkın süreçte kent ekonomisine katkısı sebebiyle kent belleğinde güçlü bir yer ediniyor. Tarsus Çırçır Fabrikası 1995 yılında Kültür Bakanlığı’nın Tarsus tarihi kent merkezine yönelik başlattığı proje alanlarından birinin içinde kalmaktaydı ve 2000 yılında kamulaştırıldıktan sonra 2001 yılında bir kısmı; 2013 yılında ise tamamı Boğaziçi Üniversitesi’ne tahsis edildi ve böylece bu endüstri mirasını yok olmaktan kurtaran ve araştırma merkezini bugünkü duruma getiren süreç başlamış oldu.



Araştırma Merkezi, hem mimari açıdan hem de kurumlar arası iş birliği açısından örnek bir proje. Tarsus tarihinde önemli bir yerde duran Çırçır Fabrikası’nın, Tarsus’un ilk yerleşimi olan Gözlükule Höyüğü’nde yapılan arkeolojik araştırmalara ev sahipliği yapıyor olması yapının dönüşüm hikâyesinde çok anlamlı bir yerde duruyor. Bu denli özel bir işlev kazanmasının yanında Tarsusluların da kullanabileceği bazı ortak alanları kentle paylaşıyor ve böylece kente entegre oluyor. Araştırma Merkezi 2019 yılında Avrupa Kültürel Miras Ödülleri/Europa Nostra jürisi tarafından ‘Koruma Dalı’nda; Türk SMD 13. Mimarlık Ödülleri ‘Yapı Dalı’ Ödüllerine layık görüldü.
Ülke genelinde olduğu gibi Mersin’de de restorasyon projeleri konusunda çoğu kez sınıfta kalsak da ne mutlu bize ki bu muhteşem kompleks şehrimizde yer alıyor.
Araştırma merkezinin nitelikli restorasyonunu bu sayfaya sığdırmam mümkün değil. Merak edenler, proje müellifi ve uygulama sorumlusu Y.Mimar Saadet Sayın ile gerçekleştirdiğimiz Kültürhane’nin Megaron Programının 11. Bölümü’nde aktardığı değerli bilgileri ve restorasyon projesini anlatan sunumunu aşağıdaki bağlantıdan izleyebilirler.
Fotoğraflar: Sema Uğurlu, Kasım 2025

Bir yanıt yazın